Gazze Barış Konseyi'ne ilişkin yeni ayrıntılar ortaya çıktı

ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze planı kapsamında ilan ettiği sözde 'Barış Konseyi'ne ilişkin belirsizlik sürerken, bazı ülkelerin, davet almalarına rağmen katılım konusunda tereddüt yaşadığı bildiriliyor. Peki, Gazze Barış Konseyi nedir? Kimler katılacağını açıkladı, kimler, neden tereddütte?

ABD Başkanı Donald Trump’ın, Gazze planı kapsamında tasarladığı, 'davet usulü' bir uluslararası yapı olan Gazze Barış Konseyi, önce Gazze’de 'geçiş dönemi yönetimi/koordinasyonu' iddiasıyla başlayıp, sonrasında başka çatışmalara doğru genişleyebilecek bir 'arabuluculuk/çatışma çözüm' platformu olarak kurgulanıyor. 

Fakat pek çok ülke, başta Birleşmiş Milletler (BM) ve onun en kilit organı olan Güvenlik Konseyi'ne (BMGK) alternatif teşkil edeceği ya da yerini alacağı gerekçesiyle konseye şüpheli yaklaşıyor.

Taslak tüzükte, 'kalıcı üyelik için 1 milyar dolar' tartışması gündeme geldi. Washington yönetimi, bunun 'zorunlu giriş ücreti' olmadığını, 'gönüllü katkı' olduğunu savunuyor. Reuters’ın gördüğü taslakta ayrıca, 'Trump’ın, konseyin ömür boyu başkanı olacağı' ifadesi dikkat çekiyor.

HAKAN FİDAN DA LİSTEDE

Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre; Türkiye'yi kurulda Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil edecek.

Konsey üyeleri arasında Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Özel Temsilci Steve Witkoff, Donald Trump'ın damadı Jared Kushner, eski İngiliz Başbakanı Tony Blair, Katarlı üst düzey yetkili Ali Al-Thawadi, Mısır İstihbarat Şefi General Hassan Rashad, Amerikalı milyarder Marc Rowan, BAE Uluslararası İşbirliği Bakanı Reem Al-Hashimy, eski BM Ortadoğu Özel Temsilcisi Nickolay Mladenov, İsrailli emlak devi Yakir Gabay ve BM temsilcisi Sigrid Kaag da yer alacak.

1 MİLYAR DOLARLIK KATKI ZORUNLU MU?

Konuya aşina ABD'li üst düzey bir yetkili, Çarşamba günü Al Arabiya'ya yaptığı açıklamada, konseyde yer alacak her ülkenin ödemesi beklenen 1 milyar doların zorunlu olmadığını, bunun yerine, 'ülkelerin projelere yönelik yüksek tutarlı katkılarının da kabul edilebileceğini' söyledi.

Yetkili, “Barış Konseyi üyeliği, gönüllü 1 milyar dolarlık taahhüdün yanı sıra zorunlu ek mali katkı ya da belirli bir aidat gerektiriyor mu?” sorusuna şu cevabı verdi:

Hayır; üyelik, devletin ya da ortağın gönüllü olarak katkıda bulunmayı seçtiğinin ötesinde zorunlu bir finansman yükümlülüğü doğurmuyor...

KARA PARAYA 'ÖZEL DENETİM' İDDİASI

Finansal ödemelerin nasıl yönetileceğine ilişkin soruya da yanıt veren yetkili, konseyin en yüksek mali denetim standartlarını ve gözetim mekanizmalarını uygulayacağını öne sürdü.

Yetkiliye göre, fonlar itibarlı bankalarda açılacak onaylı hesaplara yatırılacak. Süreç içinde mali işler sorumlusu gerekli incelemeleri yapacak ve son aşamada yürütme kurulunun onayı gerekecek. Ödemelerin yapılabilmesi için çoklu imza onayı, kara para aklamayla mücadele prosedürleri ve yaptırım kontrolleri uygulanacak.

Ayrıca, denetim komitesi aracılığıyla mali denetim yapılacağı; her yıl bağımsız dış denetim yapılacağı ve mali tabloların da kamuya açık bir biçimde yayımlanacağı öne sürülüyor.

TRUMP'IN ROLÜ NE OLACAK?

Konsey başkanlığının ömrü boyunca Trump’ta kalıp kalmayacağı sorusuna ise yetkili, Trump’ın görevden ayrılana kadar başkanlık pozisyonunda kalabileceğini söyledi.

Bununla birlikte, ileride göreve gelecek bir ABD başkanının da konseyde ABD’yi temsil edecek bir isim atama veya belirleme yetkisine sahip olabileceğini ifade etti.

60 ÜLKEYE DAVET GİTTİ

Reuters'ta yer alan bir habere göre, Washington yönetimi Gazze Barış Konseyi’nin taslak tüzüğünü yaklaşık 60 ülkeye gönderdi. Aynı haberde, üyelerin konseydeki üyeliklerini üç yıldan uzun süre uzatmak istemeleri halinde, nakit olarak 1 milyar dolar katkıda bulunmalarının istendiği iddia edildi.

Haberde son olarak, Beyaz Saray’ın iki gün önce Trump’ın Davos Forumu kapsamında Gazze Barış Konseyi tüzüğünün imzalanmasına yönelik çağrısını yayımladığı hatırlatıldı.

KİMLER KATILIYOR, KİMLER TEREDDÜTTE?

Reuters ve The Wall Street Journal'da yer alan haberlere göre ilk etapta Macaristan, Birleşik Arap Emirlikleri, Belarus, Fas, Kazakistan ve Vietnam, daveti 'kabul edenler' arasında. İsrail’e de davet gittiği İsrail Dışişleri Bakanı tarafından doğrulandı. Ancak şu ana dek 1 milyar dolarlık taahhüdü kabul eden bir ülke olduğuna dair net bir veri yok.

Öte yandan Çin Halk Cumhuriyeti, davete yanıt vermedi. Kanada, ilkesel olarak 'kabul' çizgisinde, ancak 'detaylar çalışılıyor' diyerek temkinli duruyor. İtalya ise 'katkı vermeye hazırız' dese de bunun Gazze mi, daha geniş plan mı olduğuna dair belirsizlik var. Tereddütte kalan devletler, tüzükte yer alan dilin, 'BM’nin rolünü aşındırma' kaygısı doğurduğunu savunuyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, BM'nin rolünü zayıflatabileceği endişesiyle açıkça bu yapıya katılmayı reddetti; Norveç Dışişleri Bakanlığı da konseye katılmayacaklarını duyurdu.

TEMEL ELEŞTİRİLER

ABD’nin Gazze Barış Konseyi girişimi, Trump’ın planı çerçevesinde yeni bir uluslararası mekanizma olarak sunulsa da, Birleşmiş Milletler (BM) sistemini yanıltıcı şekilde ikame etme potansiyeli nedeniyle pek çok ülke tarafından temkinli karşılanıyor. 

ABD yönetimi konseyi Gazze’deki ateşkesi takip eden yönetişim, yeniden imar ve stabilizasyon gibi geçici görevlerle açıklasa da, davet mektuplarında konseye daha geniş bir rol verilebileceğine işaret eden ifadeler yer aldı; bu da özellikle Avrupa ve diğer Batı başkentlerinde 'BM’nin rolünü aşındırma' endişesini tetikledi. 

BM Genel Sekreteri ve bazı diplomatlar, yeni konseyin BM Güvenlik Konseyi’nin rolüyle çakışabileceği veya onun yerini alma iddiası olarak algılanabileceğini dile getiriyor. Öte yandan, BM'nin rolünün ve BMGK'nın etkisinin tartışıldığı bir süreçte bazı ülkeler, BMGK'nın beş asil üyesinin dünya siyaseti üzerindeki tahakkümünü azaltacağı gerekçesiyle plana destek veriyor.

Cumhuriyet